Kısaca
- Rahim ağzı kanserinin önemli nedenlerinden HPV enfeksiyonu ve kanser öncesi hücre değişiklikleri çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor.
- Türkiye’de 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testiyle rutin tarama yapılıyor.
- HPV testinin pozitif çıkması tek başına kanser tanısı anlamına gelmiyor; uzman değerlendirmesi ve takip gerekiyor.
Kadınlarda en sık görülen kanserlerin başında gelen rahim ağzı kanserinde, bu hastalığın önemli nedenlerinden HPV enfeksiyonu belirti vermeden ilerleyebiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Gönül Çimen, tarama yöntemleri, tarama zamanı ve HPV aşısı hakkında bilgi verdi.
Kanser öncesi hücre değişiklikleri erken dönemde saptandığında tedavi edilerek kanserin oluşması önlenebiliyor. Bu nedenle şikâyet olmasa da riskli durumların belirlenmesi için tarama yaptırılması gerekiyor.
İnsan Papilloma Virüsü (HPV) toplumda yaygın görülen bir virüs grubu. Bazı yüksek riskli türlerin uzun süre vücutta kalması rahim ağzında hücresel değişikliklere yol açabiliyor; bunların bir kısmı yıllar içinde kansere dönüşebiliyor. Ağrı ya da siğil olmaması HPV enfeksiyonunun bulunmadığı anlamına gelmiyor.
Tarama zamanı ve yöntemleri
Türkiye’de rutin toplum taraması 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testiyle uygulanıyor. HPV testi pozitif çıkanlar, önceki taramalarında anormal sonuç alanlar ya da özel risk taşıyanlar daha yakın takibe alınabiliyor. Kontrol sıklığı hekim tarafından kişinin sağlık durumu ve test sonuçlarına göre belirleniyor.
Tarama, rahim ağzından alınan örneklerle yapılıyor. HPV testi kanserle ilişkili yüksek riskli türlerin varlığını araştırırken, smear testi rahim ağzı hücrelerinde anormal bir değişiklik olup olmadığını değerlendiriyor. Hangi testin yapılacağı ve aralığı yaş, önceki sonuçlar ve kişisel risklere göre belirleniyor.
Pozitif sonuç ne anlama geliyor
HPV testinin pozitif çıkması tek başına kanser tanısı değil. Sonucun bir uzman tarafından değerlendirilmesi ve önerilen takip sürecinin eksiksiz tamamlanması gerekiyor. Yol; saptanan HPV türüne, smear sonucuna, yaşa ve önceki taramalara göre planlanıyor.
Bazı kişilerde belirli bir süre sonra testin tekrarlanması öneriliyor. Bazı durumlarda ise rahim ağzının büyütülerek incelendiği kolposkopi ve gerektiğinde doku örneği alınması gerekebiliyor. Kanser öncesi değişiklikler saptanırsa uygun takip ya da tedavi planlanıyor. Tarama sonucu normal çıksa bile bir sonraki kontrolün önerilen zamanda yapılması önem taşıyor.
HPV aşısı ve tarama
HPV aşısı hedeflediği türlere karşı koruma sağlayarak bu türlerle ilişkili kanserlerin önlenmesine katkı sunuyor. En yüksek fayda virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında elde ediliyor; aşılama 9 yaşından itibaren başlayabiliyor. Kız ve erkek çocukların erken yaşta aşılanması öneriliyor.
Yetişkinlerde aşının yararı yaş, daha önce yapılan aşılar ve sağlık durumuna göre hekim tarafından değerlendiriliyor. Aşı mevcut enfeksiyonu ya da siğili tedavi etmiyor, yeni enfeksiyonlara karşı koruma amaçlıyor. Daha önce HPV saptanmış olması aşının her durumda yararsız olduğu anlamına gelmiyor. Aşı yaptıran kadınların da kendilerine önerilen taramaları sürdürmesi gerekiyor.
Bulaşma ve korunma
HPV başlıca cinsel temas ve deri teması yoluyla bulaşıyor; belirtisi olmayan kişiler de virüsü bulaştırabiliyor. Prezervatif bulaşma riskini azaltıyor, ancak genital bölgenin tamamını örtmediği için tam koruma sağlamıyor. Virüs hem kadınları hem erkekleri etkileyebiliyor.
HPV testi virüsün ne zaman ya da kimden bulaştığını göstermiyor ve virüs yıllar sonra yeniden saptanabiliyor. Bu nedenle pozitif sonuçlar kişiler hakkında yargıya varmak için değil, tıbbi değerlendirme ve takibin planlanması için ele alınmalı.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Cinsel ilişki sonrası kanama, adet dönemi dışında ya da menopoz sonrası kanama ve özellikle kötü kokulu, alışılmadık vajinal akıntı görülürse hekime başvurulması gerekiyor. Bu belirtiler farklı nedenlerle de ortaya çıkabildiğinden muayeneyle nedenin belirlenmesi önemli. Yakın zamanda tarama yaptırılmış olsa bile yeni başlayan şikâyetler değerlendirilmeli.
Son tarama tarihini kontrol etmek, tarama zamanı gelenlerin ya da ne zaman kontrol yaptırması gerektiğini bilmeyenlerin kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması önem taşıyor. Yaşa ve sağlık geçmişine uygun tarama planı, test sonuçlarının öğrenilmesi ve önerilen takiplerin tamamlanması rahim ağzı kanserinden korunmada önemli bir yer tutuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı